Bắc Ninh: Đặc sắc lễ cầu mùa của đồng bào Dao

Theo quan niệm truyền thống, đồng bào Dao khu Nà Hin sinh sống gắn bó với núi rừng, nương rẫy, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, từ đó hình thành niềm tin vào thần linh như thần Trời, thần Đất, thần Núi, thần Rừng, thần Nước.

Tái hiện nghi lễ cầu mùa.

Lễ cầu mùa vì vậy được xem như một nghi lễ quan trọng bậc nhất trong năm, mở đầu cho chu kỳ sản xuất mới, thể hiện sự tri ân đối với trời đất và tổ tiên.

Tại lễ khai mạc, chương trình văn nghệ do các đội văn nghệ quần chúng thôn Gà, thôn Khả, thôn Nà Vàng biểu diễn đã mang đến những làn điệu dân ca, múa truyền thống đặc sắc, phản ánh đời sống tinh thần phong phú và bản sắc văn hóa của cộng đồng người Dao.

Nghi thức xuống đồng.

Phát biểu tại đây, lãnh đạo UBND xã Vân Sơn nhấn mạnh, lễ hội cầu mùa là nghi lễ tín ngưỡng dân gian có ý nghĩa đặc biệt, được hình thành từ lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt văn hóa tinh thần của cộng đồng người Dao Lô Gang trên địa bàn.

Xuất phát từ quan niệm về sự gắn kết giữa con người với tự nhiên, giữa đời sống lao động với thế giới tâm linh, lễ cầu mùa mang ý nghĩa cầu mong trời đất phù hộ, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, làng bản bình yên, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Các đồng chí lãnh đạo địa phương và Nhân dân thực hiện nghi thức gieo hạt.

Đây cũng là dịp để Nhân dân thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, với các đấng thần linh đã che chở, bảo vệ và ban phát những điều tốt lành.

Việc tổ chức lễ hội không chỉ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn, ý thức trân trọng lao động, gắn bó với quê hương, đất nước; từ đó tiếp tục xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở ngày càng lành mạnh, phong phú.

Năm nay, nghi lễ cầu mùa được tái hiện chọn lọc, bảo đảm tính nguyên gốc, giúp Nhân dân và du khách hiểu rõ hơn về không gian văn hóa tâm linh của người Dao, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị di sản phi vật thể.

Tiết mục văn nghệ tại lễ cầu mùa.

Trước đó, ngày 14/4 (tức 27 tháng 2 âm lịch), nghi lễ cúng cầu mùa truyền thống của khu Nà Hin xưa đã được tổ chức trang nghiêm đúng phong tục cổ truyền tại một gia đình tiêu biểu của thôn.

Lễ vật gồm gà, gạo, rượu… thể hiện sự giản dị nhưng thành kính, gắn với đời sống nông nghiệp truyền thống. Thầy cúng thay mặt cộng đồng báo cáo với thần linh về việc tổ chức lễ cầu mùa. Tiếp đó là phần mời các vị thần: Trời, Đất, Núi, Rừng, Nước về chứng giám, phù hộ cho dân làng.

Thầy cúng thực hiện các nghi thức múa lễ, sử dụng chuông, kiếm gỗ và dụng cụ truyền thống để dẫn dắt nghi lễ, tạo nên không gian vừa trang nghiêm vừa mang tính nghệ thuật dân gian độc đáo.

Trò chơi lảy cỏ độc đáo

Thầy cúng dâng lễ và khấn cầu cho mưa thuận gió hòa, cây trồng sinh trưởng tốt, mùa màng bội thu, gia súc phát triển, bản làng yên vui, con người khỏe mạnh. Đây cũng là lời gửi gắm niềm tin và cam kết sống hài hòa với thiên nhiên của cộng đồng.

Sau nghi lễ cầu mùa, tại đây diễn ra nghi thức xuống đồng. Các đồng chí lãnh đạo địa phương và Nhân dân cùng tham gia gieo những hạt giống đầu tiên xuống ruộng, thể hiện niềm tin vào một năm sản xuất thuận lợi, mùa màng tốt tươi. Nghi thức xuống đồng là sự kết nối giữa nghi lễ và đời sống sản xuất thực tiễn, giữa tín ngưỡng và lao động, giữa truyền thống và hiện tại.

Trong khuôn khổ lễ hội còn diễn ra các hoạt động văn hóa văn nghệ, trò chơi dân gian độc đáo như: Ném còn, đá cầu, lảy cỏ… thu hút đông đảo người dân, du khách tham gia.