Lễ hội Yên Thế

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, vùng đất Yên Thế (Bắc Ninh) không chỉ nổi tiếng với truyền thống thượng võ mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước bất khuất. Gắn liền với cuộc khởi nghĩa nông dân chống thực dân Pháp kéo dài gần 30 năm, Lễ hội Yên Thế ngày nay không chỉ là hoạt động văn hóa – tâm linh đặc sắc mà còn là dịp tri ân anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám và nghĩa quân Yên Thế. Năm 2012, lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trở thành niềm tự hào của nhân dân Bắc Ninh nói riêng và cả nước nói chung.

Trở về những năm tháng cuối thế kỷ XIX, khi phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp diễn ra sôi nổi trên khắp cả nước. Trong bối cảnh ấy, vùng rừng núi Yên Thế đã trở thành căn cứ địa của một cuộc khởi nghĩa nông dân kéo dài gần 30 năm (1884–1913) – cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Người lãnh đạo phong trào là vị anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám, thường được nhân dân gọi là Đề Thám. Với tài thao lược và sự am hiểu địa hình rừng núi, ông đã cùng nghĩa quân xây dựng căn cứ, tổ chức chiến đấu bền bỉ, gây cho thực dân Pháp nhiều tổn thất nặng nề. Tinh thần bất khuất, ý chí kiên cường của nghĩa quân Yên Thế đã trở thành biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước.

Địa danh Yên Thế gắn liền với cuộc khởi nghĩa của nông dân Yên Thế chống thực dân Pháp do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo. Mảnh đất “địa linh nhân kiệt” đã đi vào lịch sử của dân tộc và có tiếng vang trên thế giới. Bởi trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc việt Nam trước khi có Đảng lãnh đạo, hiếm có cuộc khởi nghĩa nào lại có thể kéo dài tới gần 30 năm như cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Khởi nghĩa Yên Thế được đánh giá là một cuộc khởi nghĩa lớn nhất, bền bỉ nhất trong phong trào vũ trang chống Pháp của nhân dân Việt Nam cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX. Chính vì thế năm 1984, để ôn lại lịch sử truyền thống hào hùng của dân tộc, tỉnh Bắc Giang cũ đã lấy ngày 16 tháng 3 dương lịch để tổ chức lễ kỉ niệm 100 năm khởi nghĩa Yên Thế. Đây cũng là lần đầu tiên lễ hội Yên Thế được tổ chức dưới sự chỉ đạo của UBND tỉnh Hà Bắc cũ (nay là tỉnh Bắc Ninh).

Đồn Phồn Xương được chọn là nơi tổ chức lễ kỉ niệm khởi nghĩa Yên Thế vì xưa kia nơi đây là đại bản doanh của nghĩa quân Yên Thế do Hoàng Hoa Thám  trực tiếp chỉ huy nghĩa quân trong những năm cuối thế kỉ 19, đầu thế kỉ 20. Nơi đây có đồn luỹ của nghĩa quân, có ngôi đền Thề và nằm trong khu trung tâm của huyện lỵ huyện Yên Thế. Tại trung tâm thành lũy Phồn Xương xưa kia mỗi lần đánh thắng giặc trở về, Hoàng Hoa Thám thường tổ chức mở hội khao quân, cỗ vũ tinh thần chiến đấu của nghĩa quân Yên Thế. Lễ hội nhằm khẳng định về những chiến thắng vang dội mà cuộc khởi nghĩa đã lập nên, ghi nhớ công lao của các vị tướng lĩnh và nghĩa sĩ cuộc khởi nghĩa cùng nhân dân trong vùng làm nên những chiến công lừng lẫy.

Lễ hội Yên Thế là sự kiện văn hóa-xã hội quan trọng của tỉnh, nhằm tri ân các vị thủ lĩnh cùng tinh thần bất diệt của nghĩa quân Yên Thế, tôn vinh những giá trị văn hóa dân tộc, khơi dậy và phát huy tinh thần đoàn kết, truyền thống yêu nước, quyết tâm bảo vệ độc lập tự do của đất nước và hòa bình cho nhân dân. Đến với lễ hội, du khách không chỉ tham gia một hoạt động văn hóa truyền thống, mà còn được bước vào một không gian lịch sử sống động, nơi quá khứ và hiện tại giao hòa trong niềm tự hào dân tộc.

Ngày nay, lễ hội Yên Thế được tổ chức thường niên vào ngày 15,16,17 tháng 3 dương lịch, tại khu di tích lịch sử Hoàng Hoa Thám. Lễ hội được diễn ra với nhiều hoạt động, trải khắp các hạng mục trong khu di tích như: đền Thề, Nhà trưng bày Khởi nghĩa Yên Thế, đồn Phồn Xương, Đền thờ Hoàng Hoa Thám.. Lễ hội Yên Thế được chia thành hai phần: phần lễ và phần hội, hòa quyện giữa tính linh thiêng và không khí vui tươi, sôi động.

Trong phần lễ, du khách sẽ được chứng kiến nghi thức dâng hương, tế lễ trang trọng nhằm tưởng nhớ công lao của Hoàng Hoa Thám và các nghĩa sĩ. Những nghi thức truyền thống được phục dựng công phu không chỉ thể hiện lòng tri ân mà còn giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử dân tộc.

Bên cạnh đó, phần hội lại mang đến một sắc màu hoàn toàn khác – rộn ràng, náo nhiệt và đầy sức sống. Các chương trình nghệ thuật tái hiện cuộc khởi nghĩa Yên Thế được dàn dựng công phu, giúp du khách hình dung rõ nét về khí thế hào hùng của nghĩa quân năm xưa. Những trò chơi dân gian như đấu vật, kéo co, bắn nỏ… thu hút đông đảo người tham gia, tạo nên bầu không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng. Du khách còn có dịp thưởng thức các đặc sản địa phương như gà đồi Yên Thế, mật ong rừng, các món ăn dân dã đậm đà hương vị trung du. Đây cũng là cơ hội để tìm hiểu đời sống văn hóa, phong tục tập quán của người dân vùng đất anh hùng.

Không chỉ mang giá trị lịch sử và văn hóa sâu sắc, lễ hội Yên Thế còn là sản phẩm du lịch đặc trưng của tỉnh. Trong hành trình khám phá vùng trung du Bắc Bộ, du khách có thể kết hợp tham dự lễ hội với tham quan các điểm di tích trong khu vực, tìm hiểu hệ thống đồn lũy, căn cứ của nghĩa quân, lắng nghe những câu chuyện lịch sử được kể lại bởi hướng dẫn viên địa phương. Loại hình du lịch “về nguồn” tại Yên Thế đặc biệt phù hợp với học sinh, sinh viên, các đoàn nghiên cứu, cũng như du khách quốc tế mong muốn tìm hiểu lịch sử Việt Nam.

Thông qua lễ hội, những giá trị truyền thống được lan tỏa rộng rãi, góp phần bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc. Giữa nhịp sống hiện đại đầy hối hả, Lễ hội Yên Thế như một khoảng lặng để mỗi người tìm về cội nguồn, lắng nghe tiếng gọi của lịch sử và cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của hòa bình hôm nay. Đó không chỉ là một lễ hội truyền thống, mà còn là bản hùng ca sống động về tinh thần quật cường của dân tộc Việt Nam.

Lễ hội Yên Thế gắn với tên tuổi của vị Anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám, nhằm phát huy truyền thống đoàn kết, tinh thần yêu nước, độc lập tự cường; khơi dậy lòng tự hào dân tộc, tinh thần thượng võ của nhân dân. Đây còn là dịp để Yên Thế tuyên truyền, quảng bá các giá trị di sản văn hóa đặc sắc, tiềm năng du lịch, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương ngày một phát triển.

Nếu có dịp ghé thăm Yên Thế vào những ngày tháng Ba, du khách sẽ cảm nhận được sự giao thoa giữa thiên nhiên hùng vĩ, không gian linh thiêng và lòng mến khách chân thành của người dân nơi đây. Lễ hội Yên Thế – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia – chính là lời mời gọi tha thiết, đưa mỗi bước chân trở về với lịch sử, với truyền thống, và với niềm tự hào của một vùng đất anh hùng./.

Nguyễn Thuý