Chùa Am Vãi - chốn tâm linh giữa non xanh

Theo các tài liệu, chùa có từ thời Trần, thế kỷ XIII. Sách "Đại Nam nhất thống chí" ghi: “Núi Am Ni ở xã Nam Điện, phía Nam huyện Lục Ngạn. Mạch núi từ Phật Sơn và Thù Sơn kéo đến, phía tả có giếng nước trong không bao giờ cạn. Cạnh núi có hai bồn bằng đá, trên núi có nền chùa cũ”. Truyền thuyết kể rằng: Chùa Am Vãi sơ khai chỉ là một am nhỏ, có một vị sư trụ trì. Ở đây có một hang tiền và một hang gạo do đá núi tạo thành. Mỗi ngày cả hai hang chỉ cung cấp cho vị sư này đủ dùng trong một ngày mà không bao giờ chảy hơn. Đến khi có vị huynh đệ từ xa đến tham quan cảnh chùa và ở lại dùng bữa cùng, Trụ trì chùa Am Vãi phải ra khơi cho hang tiền, gạo chảy ra đủ dùng cho hai người. Từ đó trở đi, tiền và gạo không bao giờ chảy ra nữa. Nhà sư không có tiền, gạo để tu hành nên đã bỏ đi, từ đấy chùa trở nên vắng sư - thành hoang phế.

Chính điện chùa Am Vãi.

Lại có tương truyền rằng, nơi đây là chốn tu thiền nhập định của công chúa nhà Trần nên mới gọi là chùa Am Vãi hay Am Ni (nữ tu hành). Chùa xưa được xây dựng quy mô lớn. Bố cục mặt bằng lối nội công, ngoại quốc. Xung quanh có các dải núi nhỏ chầu về bao bọc, lại có mạch nước từ suối trên đỉnh núi chảy xuống tạo thành hai giếng nước. Bên trái chùa là vườn tháp, phía sau có khu mái đá, hai bên còn cụm đá lớn in dấu bàn chân Phật. Đặc biệt, tại đây còn ngôi tháp đá cổ thời Trần có tên Liên Hoa bảo tháp, trên đó có ghi: “Trúc Lâm viên tịch Ma Ha bất thương Tỳ khưu Như Liên thiền sư hóa thân Bồ Tát cẩn vị” (nghĩa là “Vị thiền sư là Ma Ha bất thương Tỳ khưu Như Liên hóa thân làm Bồ Tát được viên tịch về chốn tổ Trúc Lâm").

Trải qua thời gian, ngôi chùa xưa hiện không còn. Chùa Am Vãi hiện nay được xây dựng, tôn tạo lại nằm dựa lưng vào sườn núi, quay hướng Đông Bắc. Đường lên chùa uốn lượn, xung quanh nhiều cỏ lau, cây bụi, rừng thông, keo xanh ngát. Do ở trên cao nên vào mùa xuân, chùa thường ẩn hiện trong lớp mây mờ. Từ đây phóng tầm mắt quan sát thấy núi non hùng vĩ, phía dưới thấy sông Lục Nam, xa hơn là vùng cây ăn quả bát ngát, trù phú.

Năm 2002, chùa Am Vãi đã được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh; năm 2017 được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Lễ hội truyền thống chùa Am Vãi vào ngày 3/3 âm lịch thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương. Ông Lê Tuấn Anh, Chủ tịch UBND xã Nam Dương cho biết: Hiện cơ quan chức năng đang thực hiện các bước triển khai dự án bảo tồn và nâng cấp khu di tích lịch sử - văn hóa chùa Am Vãi, dự kiến công trình sẽ hoàn thành vào năm 2027. Đồng thời địa phương tích cực thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa - tâm linh gắn kết với vùng cây ăn quả, làng nghề và hệ thống di tích, danh thắng Yên Tử.

THEO BÁO BN